Eindverslag van de ‘Zomercursus’ Buurthuis hdm 2018

De proef ‘zomercursus krachttraining’ is gehouden in de Fysiofit vestiging Benoordenhout in augustus 2018, met als coach de fysiotherapeut, Erik van Driel.

Samenvatting proef
De cursus bestond uit vier wekelijkse bijeenkomsten. Er waren 40 deelnemers, die in vier groepen van tien trainden.  Er was keuze uit: 10, 11, 12 of 13 uur beginnen. De groepsindeling gaf  geen problemen. In het centrum trainden geen andere groepen, zodat we met leeftijdsgenoten onder elkaar waren.  De aanvankelijke opzet was een experiment van zes weken te houden met twee fysiotherapeuten. Door de vakantie en bijzondere omstandigheden is deze cursus ingekort. Er zijn echter voldoende positieve reacties van leiding en sporters om van een succes te spreken en een vervolg te overwegen.

Doelstelling
De oorspronkelijke aanleiding van de training met gewichten was een betere vorm van valpreventie  te onderzoeken. Dit is ook als zodanig in de flyer verwoord. Later kwam hierbij het stoppen van spierverzwakking bij ouderen, een algemenere doelstelling die beter aansprak. Het werken met gewichten heeft naast fysieke effecten ook mentale gevolgen. Afwisseling in de training zorgt voor nieuwe prikkels en geven de nodige stimulans en plezier.

Belangstellenden
Aanvankelijk toonden 20 sporters belangstelling voor de proef. Uit de maandaggroep en de woensdaggroep van het Buurthuis een gelijk aantal: ieder 10 sporters. Na het 1e artikel in het Wijkblad onder het kopje  Ouderen moeten meer aan krachttraining doen om minder te vallen, groeide dit aantal snel tot 40. Een 2e artikel in het wijkblad, Buurthuis in de lift, meldde dat de cursus was volgeboekt. Nog zeker 10 gegadigden visten achter het net. Zelfs tijdens de cursus kwamen er  nog aanvragen.

Deelnemers
Aan de hele cursus hebben, na het schrappen van 2 uitvallers, 40 senioren daadwerkelijk deelgenomen: 30 dames + 10 heren. Afgerond op ronde getallen waren dit ruim 20 vanuit  het Buurthuis en  krap 20, die zich via het Wijkblad  rechtstreeks bij de coach hebben aangemeld. Deze laatsten, de 20 externen,  hadden recent minder aan fitness gedaan. Zij waren echter gemiddeld wat jonger, zeventigers en dat leverde voldoende compensatie t.o.v. de tachtigers, de internen. Bij het indelen van de vier groepen van 10 deelnemers is zonder problemen een mix ontstaan.  Er was eenzelfde gedrevenheid en er werd al bij de eerste les prima samengewerkt.

Try-out
Een week voorafgaande aan de proef is met de coach en 4 senior-sporters van de woensdag-groep een kleine test gehouden om het programma uit te proberen. Het werd door de deelnemers als pittig ervaren.  Aan de orde kwam tevens de aanpak als stappenplan. Klein beginnen en langzaam opbouwen met wekelijkse verzwaring. Bij het ouder worden heerst angst om te vallen en blessures te krijgen door te zware gewichten. Afgesproken wordt bij de 1e les aan dit facet extra aandacht  te besteden. Het werkschema van 12 oefeningen af te werken als circuit spreekt aan. Halteroefeningen zullen voldoende aandacht krijgen om hier later thuis verder mee te kunnen werken.

Opzet van de cursus van 4 lessen van een uur
Door de grote toeloop van 40 deelnemers is een les van een half uur  losgelaten. Afgesproken is te trainen in 4 groepen van 10 sporters en te werken in paren. De lestijd per groep kon nu verdubbeld worden tot een uur. Trainen in paren heeft het voordeel dat terwijl de één de oefening uitvoert de ander kan toezien op een juiste uitvoering en tevens kan uitblazen. De coach had derhalve maar met 5 stellen te maken en tijd om aan ieder koppel voldoende aandacht te besteden. Sommige sporters gaven aan liever alleen te werken om sneller het circuit te kunnen doorlopen.

Werkschema
Bij aanvang kreeg  ieder een werkschema van 12 oefeningen uitgereikt. Door zelf de score bij te houden, gewicht en aantal malen herhalen, kon aan het eind van de cursus de progressie worden gemeten. Door in het begin rustig te starten en de opvolgende lessen steeds iets te verzwaren ontstond een cursus met aan het eind een gevoel van vooruitgang. In de eerste les werd vooraf uitleg gegeven over de aard van de oefening en welke spieren werden gebruikt. De tweede les ging al een stuk sneller en er was  tijd om aan het eind een zwaardere oefening voor te bereiden en te testen. Een leuke stimulans om de motivatie vast te houden.

Vragenlijst
Aan het eind van de derde les is een vragenlijst aan de deelnemers uitgereikt met verzoek de antwoorden op de laatste bijeenkomst in te leveren. Dit meedoen was uiteraard vrijblijvend en anoniem. Er was gekozen voor ja/nee antwoorden om tot een snel resultaat te komen.
De vraag of de proef aan de verwachtingen heeft  voldaan werd door 100% met ja beantwoord. Ruim 90 % gaf aan een volgende cursus te willen meedoen.  Het is uiteraard afhankelijk van wanneer deze zal plaatsvinden.
Het werken in paren was in het begin zinvol, maar kan, volgens sommigen, later worden losgelaten. Op de vraag of men thuis met halters gaat werken was de uitslag:   40%  ja en 60% nee.
De coaching door één fysiotherapeut wordt als voldoende ervaren bij training in kleine groepen. Er was veel waardering voor Erik van Driel.

Eerder onderzoek
Er is voor deze cursus gebruik gemaakt van eerder onderzoek van krachttraining onder ouderen. Informatie is o.a. verkregen van de Rijks Universiteit Groningen (RUG). Bewegings-strateeg Willem Bosser heeft een onderzoek verricht gedurende twee jaar onder ouderen. Belangrijkste conclusies waren dat bij krachtraining andere delen van de hersenen worden aangesproken dan bij fitness. Dat bij combinatie van cardio-oefeningen en gebruik van gewichten de beste resultaten worden bereikt. Dat continu onderhoud nodig is omdat na tien weken zonder training de effecten weer voor een  deel verloren gaan.

Buurthuis versus Fysio-centrum
Uit een onderzoek van Hogeschool Utrecht naar werking van Fysio-centra in hun regio komt naar voren dat ouderen niet graag alleen in een centrum trainen. In het algemeen is de binding van sporters met het centrum niet groot, dit in tegenstelling tot het Buurthuis. Mogelijk is dit de verklaring waarom er zo’n grote belangstelling was onder senioren om aan de zomercursus deel te  nemen. Het trainen in groepsverband onder leeftijdsgenoten, onder de vlag van het Buurthuis , sprak aan.

Wijkblad Benoordenhout
Naast de kleurrijke Flyer, in eigen beheer gemaakt, is een drietal artikelen over dit onderwerp in het Wijkblad geplaatst. Aankondiging, tussenrapportage en eindverslag. Dit blad wordt door ouderen veel gelezen en het betekende een nuttige reclame voor onze sport, voor Fysiofit, maar ook voor het Buurthuis hdm. Doordat het blad 2-maandelijks uitkomt moet recente informatie via een eigen nieuwsbrief worden doorgegeven. Voor promotie van dit project in de omgeving heeft het Wijkblad haar nut bewezen. In het 4e nummer, dat medio oktober verschijnt, komt een  samenvatting van de kernpunten van dit verslag. Men is dan tevens op de hoogte van de start in het nieuwe seizoen.

Motivatie
De motivatie om aan de zomercursus deel te nemen was uiteraard niet eenduidig. Voor de coach is het van belang  te weten wat de drijfveren zijn om daarop zijn programma beter te kunnen afstemmen. Voor de fitnessers onder de ouderen was al bekend dat het vaak naast vitaliteit, om tijdpassering gaat en om gezelligheid, samen met anderen iets  doen.
Hoe zit het bij de krachttrainers? Zij zijn   meer gedreven en gewend initiatief te nemen en voor zichzelf op te komen. Men weet wat men wil; zelfdiscipline.
Hier komt ook gezondheid meer ter sprake. Spierversterking, overgewicht beteugelen en  gezonder eten zijn nu de kernwoorden. Een veelheid aan drijfveren hetgeen ook te maken heeft met het soort sporter dat je bent.

Soort sporter
In het Buurthuis is het mogelijk op maandag en woensdag aan verschillende activiteiten deel te nemen. Onder  ouderen komen  weinig fanatiekelingen voor. Het zijn  sociale sporters, die hechten aan groepstrainingen en werken aan hun conditie. Samen koffiedrinken hoort erbij. Hoe is het gesteld met de deelnemers aan krachtsport? De nieuwelingen waren  gedrevener en gemiddeld tien jaar jonger. Er waren mensen die zich dadelijk opgaven voor de nieuwe cursus en die het pas bij nader inzien deden. Een verschil in ‘doeners’ en ‘volgers’. Een zelfde effect zag je bij het werken met een maatje. De meesten hadden vroeger ook aan sport gedaan en beschouwden de cursus als onderhoud. Men was zich meer bewust dat aan het fysieke deel van krachtsport ook een mentaal deel verbonden is.

Coaching ouderen
Het coachen van ouderen was vroeger  voorbehouden aan een leeftijdgenoot. Hij  of zij zou beter begrijpen dat ouderen het rustiger aan moeten doen. Even pauzeren tussen de oefeningen en een praatje was regel. Erik van Driel is een jonge coach met een moderne opleiding. Hij heeft laten zien dat leeftijd geen rol speelt. Het komt aan op  vertrouwen en gevoel van veiligheid. Aanvoelen wat  de groep kan. In dit geval de vrees wegnemen iets niet meer te kunnen. Vooraf een kort praatje en zo nodig ook  even tijdens de les even samenkomen voor uitleg. Naast deskundigheid was het mentale deel van de training net zo van belang.  ‘ Als je denkt het niet te kunnen, lukt het zeker niet’, was een samenvatting van zijn praatje. En niet te veel tijd besteden aan kleine missers. Of zoals één van de sporters het formuleerde: ‘Hij heeft onze lijven tien jaar jonger laten voelen’.
 
Verantwoording

Minpunten
Een innovatie project vereist creativiteit. Er komen ook zijdelinkse zaken aan de orde. Het is goed om de grote lijn vast te houden. Er zijn leermomenten en je moet falen accepteren.  Communicatie met de doelgroep was bij het begin van de cursus een misser. De vakantieperiode was een gunstige greep, maar bleek later bij de intake ongunstig te werken door de onbereikbaarheid van enkele spelers.  Het Buurthuis is op de website van hdm  een ondergeschoven kind! Bij Fysiofit is van de sporters op woensdag geen adressenbestand!

Pluspunten
Het is leuk  met een groep iets nieuws op te zetten en weerstanden te overwinnen. Er is in dit eindverslag ook ingegaan op  andere aspecten van dit project om met Buurthuis en Fysiofit beter te kunnen overleggen hoe nu verder. Wat willen de senioren, maar ook wat is nuttig en  haalbaar. De combinatie Buurthuis en Fysiocentrum is een plus, evenals de combinatie Fitness + Kracht. Voor een nieuwe groep, die aan krachttraining zal gaan doen, zijn voldoende gegadigden. Er zal  begeleiding nodig zijn en opvang in het Buurthuis als er te veel sporters op de zelfde tijd aanwezig zijn.

Beter medicijn
Aan het eind van de cursus zijn de fysieke gevolgen van krachttraining al meetbaar gebleken. Zij waren positief. Het mentale deel bleef onderbelicht, terwijl in alle publicaties hiervan melding wordt gemaakt. Het betreft zich beter voelen, anders gaan eten, strakker lijf krijgen, goed in je vel zitten, je jonger wanen. Het zou goed zijn bij een volgende cursus met gewichten  hier aandacht aan te besteden en de deelnemers hiernaar te  vragen. Als de resultaten zo positief zijn, moet dat ook onder ouderen merkbaar zijn. De combinatie fitness + krachtsport kan dan als ‘nieuw medicijn’ worden geregistreerd.

Periodisering in blokken
De groep krachtsporters is niet homogeen. Er zijn zeventigers en tachtigers. Sommigen zijn na een dag nog moe van de training, anderen zouden wel 2 x p/week willen sporten. Het lijkt verstandig de uitbouw van deze proef in een rustig tempo voort te zetten.
De coach denkt aan een periodisering in blokken. Dit betekent dat na een intensieve training van bijvoorbeeld 6 weken een zelfde rustperiode in tijd volgt. Er ontstaat op deze wijze een aantal cursussen per jaar. Om de motivatie vast te houden kan ieder blok ‘krachtsport’ met een speciaal doel worden gestart. Trainen in de grote zaal is ook een optie. Als de doelstelling je aanspreekt meld je je aan en volgt die training voor het betreffende blok. Daarna is er dus een rustperiode.  Die rusttijd mag ook niet te lang zijn omdat dan weer verslapping van de spieren optreedt.

Tarieven
Voor de proef is een  laag tarief  per les gehanteerd. Hiermee komt Fysiofit c.q. de coach niet uit met de kosten, daar men ook voor het gebruik van de zaal een rekening krijgt. Er zal in de toekomst een normaal tarief   komen, dat steeds voorafgaand aan de cursus in z’n geheel betaald moet worden. Het kan dat voor sommigen die zowel aan fitness als aan krachtsport willen deelnemen de lasten te hoog worden. Extra subsidie bij de Gemeente aanvragen door het Buurthuis?

Samenvatting voorstel
We zijn op de goeie weg met een nieuwe prikkel. Er is voldoende belangstelling om deel te nemen zowel aan fitness als aan krachttraining in het Buurthuis. Beide trainingen stimuleren elkaar en vullen elkaar aan. Als het lukt om het Buurthuis aan het eind van de week open te stellen voor krachtsport dan hebben de deelnemers keuze uit drie momenten  in de week om een uur te sporten. Dit kan een extra stimulans betekenen zowel voor het Buurthuis als voor Fysiofit en voor de senioren in de wijk Benoordenhout. Krachttraining kan ook zonder openstelling van het Buurthuis, maar er ontstaat dan minder een band onder de sporters!

Den Haag, 3 september 2018
Wijtze Bloksma, seniorsporter Buurthuis hdm
bloksmalewin@hetnet.nl

Nieuws overzicht